Ana içeriğe geç

Şaphane Vişnesi Coğrafi İşaret ve Gastronomi Rehberi

486 tescil numaralı coğrafi işaretli Şaphane vişnesinin fiziksel özellikleri, hasat dönemi, üretim hacmi ve yöresel gastronomi kullanımını inceleyin.

20 Kasım 20264 dk okumaŞaphaneKaan Varol

Şaphane vişnesi (Prunus cerasus L.), Kütahya Ticaret Borsası tarafından 27 Şubat 2020 tarihinde 486 tescil numarasıyla "Menşe Adı" olarak tescillenmiş coğrafi işaretli bir üründür. Deniz seviyesinden 900–1.100 metre rakımda yetiştirilen meyve; %16–19 Briks değeri, %42–52 meyve suyu oranı ve yüksek gece-gündüz sıcaklık farkıyla sertleşen koyu kırmızı kabuğuyla öne çıkar.

Kütahya'nın güneybatısında, Şaphane Dağı eteklerinde konumlanan Şaphane ilçesi; tarihsel şap madenciliği mirasının yanında günümüzde Türkiye'nin en önemli meyvecilik merkezlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. İlçenin tarımsal ekonomisinde ve mutfak kültüründe belirleyici bir yere sahip olan Şaphane vişnesi (Prunus cerasus L.), Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından coğrafi işaretle koruma altına alınmış tescilli bir menşe ürünüdür. Bu rehberde; 486 tescil numaralı Şaphane vişnesinin ekolojik özelliklerini, laboratuvar ölçeğindeki fiziksel ve kimyasal değerlerini, üretim ve hasat takvimini, bölgesel üretim hacmini ve yöresel mutfaktaki kullanım alanlarını resmi veriler doğrultusunda inceleyebilirsiniz.

TÜRKPATENT Coğrafi İşaret Tescili ve Denetim Yapısı

Şaphane vişnesinin bölgesel niteliğini korumak ve piyasa değerini güvence altına almak amacıyla Kütahya Ticaret Borsası tarafından 19 Ağustos 2017 tarihinde yapılan başvuru (C2017/096), 27 Şubat 2020 tarihinde sonuçlanarak 486 tescil numarasıyla "Menşe Adı" statüsünde tescillenmiştir. Menşe adı tescili, ürünün tüm üretim ve işleme aşamalarının belirlenen coğrafi sınırlar içinde gerçekleşmesini zorunlu kılmaktadır.

Coğrafi Sınır ve Denetim Mekanizması

Tescil belgesine göre coğrafi sınır Kütahya Merkez, Şaphane, Pazarlar ve Simav ilçelerini kapsamaktadır. Üretim standartlarının sürekliliği ise dört üyeli resmi bir denetim komisyonu tarafından takip edilir:

  • Kütahya Ticaret Borsası (1 temsilci)
  • Kütahya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü (2 temsilci)
  • Şaphane İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü (1 temsilci)

Denetimler yılda bir defa hasat döneminde gerçekleştirilir; şikayet durumunda ise 15 gün içinde ek inceleme yapılır. Denetimlerde meyve ağırlığı, Briks değeri, malik asit oranı, sap uzunluğu ve coğrafi işaret logosunun doğru kullanımı kontrol edilmektedir.

Ayırt Edici Ekolojik, Fiziksel ve Kimyasal Özellikler

Şaphane vişnesine karakteristik aromasını ve dayanıklılığını veren temel etken, yetiştiği 900–1.100 metre rakım kuşağıdır. Özellikle hasat dönemindeki gece (12–15 °C) ile gündüz (29–32 °C) arasındaki belirgin sıcaklık farkı, meyve kabuğunun sertleşmesini sağlamakta ve meyvenin uzun mesafeli nakliyeye karşı direncini artırmaktadır.

TÜRKPATENT tescil dosyasında kayıtlı fiziksel ve kimyasal parametreler şunlardır:

  • Meyve Ağırlığı: 4,2 – 5,7 g
  • Meyve Ölçüleri (En / Boy / Yükseklik): 18,5–23 mm / 17,5–22 mm / 17–21 mm
  • Sap Uzunluğu ve Ağırlığı: 5,5 – 7 cm / 0,1 – 0,2 g
  • Çekirdek Ağırlığı: 0,3 – 0,4 g (çekirdeğe yarı bağlı)
  • Meyve Eti Sertliği: 0,44 – 0,48 kg
  • Suda Çözünen Kuru Madde (Briks): %16 – %19
  • pH Değeri: 3,1 – 3,2
  • Titre Edilebilir Asitlik (Malik Asit): %1,20 – %1,55
  • Meyve Suyu Oranı: %42 – %52
  • Ağaç Başına Ortalama Verim: 25 – 30 kg

Yuvarlakça kalp formunda ve küt uçlu olan meyvenin hem kabuğu hem de eti koyu kırmızı renktedir. Az lifli, mayhoş ve yoğun aromatik tadı, özellikle meyve suyu konsantre sanayisinde yüksek talep görmesini sağlamaktadır.

Üretim Metodu ve Hasat Takvimi

Şaphane'de vişne bahçeleri su tutma kapasitesi yüksek kuru taban araziler ile güney cepheli yüksek rakımlı yamaçlarda tesis edilmektedir:

  • Dikim Aralıkları: Taban arazilerde sıra arası 6 metre, sıra üzeri 5 metre; kıraç arazilerde ise sıra arası 3 metre, sıra üzeri 4 metre olarak uygulanır.
  • Gübreleme ve Budama: Kuruluş aşamasında dekara 2–3 ton yanmış çiftlik gübresi iki yılda bir uygulanır; verime yatmış bahçelerde toprak ve yaprak analizine göre gübreleme yapılır. Ağaçlar yayvan taç yapısı nedeniyle modifiye lider (değişik doruk dallı) sistemle budanır.
  • Hasat Dönemi (20 Haziran – 30 Temmuz): Olgunlaşan vişneler haziran sonu ile temmuz sonu arasında elle ve sapıyla birlikte toplanır. Saplı toplama yöntemi, meyvenin zedelenmesini önlediği gibi ağacın gelecek yılki meyve gözlerini (buket dallarını) de korur.

İlçe bazlı 2026 yılı üretim raporlarında Şaphane, 8.336 tonluk vişne üretimiyle Kütahya genelinde ilk sırada yer almaktadır (komşu ilçelerden Simav 3.864 ton, Pazarlar 3.159 ton ve Gediz 1.797 ton üretim hacmine sahiptir).

Gastronomi ve Katma Değerli Kullanım Alanları

Hasat edilen Şaphane vişnelerinin büyük bir bölümü aynı gün içerisinde meyve suyu fabrikalarına sevk edilmektedir. Bununla birlikte ürün, ilçenin yöresel mutfak kültüründe ve kadın kooperatifi üretimlerinde çeşitli formlarda değerlendirilmektedir:

  • Şaphane Vişne Reçeli: Yüksek Briks (%16–19) ve doğal asit dengesi sayesinde pişirme sırasında dağılmayan, koyu yakut renkli geleneksel reçeller hazırlanır.
  • Vişne Tarhanası: Kütahya ve Şaphane yöresinde un, yoğurt ve sebzelerin yanında meyve asiditesiyle fermente edilen gurme tarhana çeşitleri arasında vişne tarhanası önemli bir yer tutar.
  • Geleneksel Hoşaf (Gak) ve Şerbet: T.C. Kütahya Valiliği mutfak kayıtlarında da yer aldığı üzere, yaz aylarında toplanan vişneler kurutularak kış aylarında hoşaf (yöre ağzıyla gak) ve şerbet yapımında kullanılır.
  • Pasta ve Tatlı Sanayisi: Çekirdeğe yarı bağlı et yapısı ve sert dokusu nedeniyle dondurulmuş meyve (IQF), sos ve pastacılık dolgularında tercih edilmektedir.

İlçe merkezinde yerel kadın girişimi olan kooperatif stantlarından veya hasat döneminde (Temmuz ayı) bahçe üreticilerinden taze ve işlenmiş coğrafi işaretli ürünlere doğrudan ulaşılabilmektedir.

İlgili Rehberler

PaylaşXWhatsApp
Sonraki durakGediz Güveci Coğrafi İşaretli Lezzet ve Gastronomi Rehberi

Yemek Kültürü

Defterden başka sayfalar

  1. 01Emet Pidesi Coğrafi İşaretli Lezzet ve Gastronomi Rehberi6 dk okuma
  2. 02Tavşanlı Güveci Coğrafi İşaret ve Gastronomi Rehberi6 dk okuma
  3. 03Emet Kebabı Coğrafi İşaret ve Gastronomi Rehberi: Erkeç Eti, Taş Fırın Geleneği ve Lezzet Durakları7 dk okuma