Ana içeriğe geç

Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi ve Yazma Eserleri Rehberi

1890'da kurulan Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi tarihçesi, 1969 hibe şartları, 2.540 yazma eserin kataloglanması ve ziyaret bilgilerini inceleyin.

18 Kasım 20265 dk okumaTavşanlıKaan Varol

Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi, 1890 yılında Hacı İbrahim Ağa tarafından Kütahya'nın Tavşanlı ilçesindeki Ulucami avlusunda kurulan tarihi bir yazma ve basma eser kütüphanesidir. 1969 yılında mükellefiyetli hibe anlaşmasıyla devlete devredilen kurum, 2024 yılında 29 akademisyenin çalışmasıyla dijital ortamda kataloglanan 2.540 nadir ve yazma esere ev sahipliği yapmaktadır.

Kütahya'nın il merkezine 48 kilometre uzaklıkta yer alan Tavşanlı ilçesi; Tunç Çağı'na uzanan höyük yerleşimleri, Osmanlı döneminden kalan sivil mimari örnekleri ve köklü vakıf eserleriyle İç Batı Anadolu'nun önemli kültür merkezlerinden biridir. Bu kültürel birikimin en somut taşıyıcılarından biri olan Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi, 19. yüzyılın sonunda bir aile girişimi olarak doğup günümüzde Türkiye'nin sayılı yazma eser koleksiyonlarından birini barındıran kamu kütüphanesine dönüşmüştür. Bu rehberde; kütüphanenin 1890 yılındaki kuruluş öyküsünü, 1969 tarihli hibe protokolünün şartlarını, 2.540 eseri kapsayan dijital kataloglama sürecini ve araştırmacılar ile ziyaretçiler için pratik bilgileri resmi kaynaklar ışığında inceleyebilirsiniz.

1890'dan Günümüze Kütüphanenin Kuruluş Tarihçesi

Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi'nin geçmişi, ilçedeki eğitim ihtiyacına yerel bir çözüm üretme çabasına dayanmaktadır. T.C. Tavşanlı Kaymakamlığı resmi kayıtlarına göre kütüphanenin gelişim süreci dört ana evrede şekillenmiştir:

Hacı İbrahim Ağa ve Ulucami Avlusundaki İlk Bina (1890)

  1. yüzyılda Mevlevi dergâhında açılan Sıbyan Mektebi'nin ardından 19. yüzyıl sonlarında Tavşanlı'daki ilköğretim kurumlarının sayısı altıya ulaşmıştır. Ancak bu okulların yalnızca ilköğretim düzeyinde eğitim vermesi nedeniyle öğrenimlerine devam etmek isteyen öğrenciler çoğunlukla Bursa'ya veya İstanbul'a gitmek zorunda kalmaktaydı. Tavşanlılı tüccar Hacı İbrahim Ağa (1821–1904), yetenekli öğrencilerin ortaöğrenimlerini de Tavşanlı'da sürdürebilmelerini sağlamak amacıyla Cami-i Kebir (bugünkü Ulucami) avlusunda tek kubbeli, kâgir bir kütüphane ve medrese inşa ettirmeye karar vermiştir.

Kütüphane binasının tamamlandığı ve medrese temellerinin atıldığı dönemde Hüdavendigâr (Bursa) Valisi Mahmud Celaleddin Paşa, 27 Ekim 1890 tarihli yazısıyla Dahiliye Nezareti'ne Hacı İbrahim Ağa'nın ödüllendirilmesini önermiştir. 2 Kasım 1890 tarihli irade ile Hacı İbrahim Ağa, eğitim ve kültür alanındaki bu hizmeti dolayısıyla dördüncü rütbeden Mecidi Nişanı ile taltif edilmiştir.

Hasan Tahsin Efendi ve İstanbul Sahaflar Çarşısı Koleksiyonu (1890–1922)

Hacı İbrahim Ağa'nın ikinci oğlu Hasan Tahsin Efendi, ilköğrenimini Tavşanlı'da tamamladıktan sonra İstanbul'a giderek dönemin tanınmış dersiamlarından Kuyucaklı Atıf Efendi'den icazet almıştır. Kütüphanenin kitap varlığını oluşturma görevini üstlenen Hasan Tahsin Efendi, 16 Şubat 1922'deki vefatına kadar İstanbul Sahaflar Çarşısı'ndan ve kitap müzayedelerinden düzenli olarak eser satın alıp Tavşanlı'ya göndermiştir. Alımlarda öncelik sözlük ve ansiklopedi gibi "alet kitapları" ile akaid, tefsir, hadis, İslam ve Osmanlı tarihi eserlerine verilmiş; müzayedelerden toplu alınan kitaplar arasında çok sayıda yazma ve basma eser de koleksiyona katılmıştır.

Mesut Zeytinoğlu Dönemi ve İlk Kataloglama Çalışmaları (1922–1969)

Hasan Tahsin Efendi'nin vefatının ardından kütüphane sorumluluğunu oğlu, Galatasaray Lisesi 1925 mezunu Mesut Zeytinoğlu (1902–1978) devralmıştır. Mevcut tek kubbeli binanın yetersiz kalması üzerine 1943 yılında yapıya bitişik bir okuma salonu inşa ettirmiştir. Aynı yıllarda Eskişehir Lisesi Edebiyat Öğretmeni Misbah Hanım ve Yavuz Zeytinoğlu'nun katkılarıyla Arap harfli yazma ve basma eserlerin tespit ve fişleme çalışmaları başlatılmıştır.

1969 Mükellefiyetli Hibe Anlaşması ve Kamu Devri

Ailenin ticari ve zirai faaliyetleri nedeniyle Eskişehir'e yerleşmesi ve kütüphaneye uzun yıllar bakan Ulucami İmamı Osman Hoca'nın 1965'te vefat etmesi üzerine kurumun yönetimi güçleşmiştir. Birkaç kitabın kaybolmasının ardından Mesut Zeytinoğlu, tek bir kitabı dahi ayırmadan kütüphaneyi devlete devretmeye karar vermiştir. 4 Ocak 1969 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı Kültür Müsteşarı H. Hüsnü Cırıtlı ile Mesut Zeytinoğlu arasında imzalanan "mükellefiyetli hibe anlaşması" şu temel koşulları içermektedir:

  • Kütüphane her koşulda "Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi" adını taşıyacak ve bu ad değiştirilmeyecektir.
  • Öğrencilere, araştırmacılara ve tüm okuyuculara ücretsiz ve açık olacaktır.
  • Hacı İbrahim Ağa'nın vasiyeti gereği, okumak amacıyla dahi olsa hiçbir kitap kütüphane binası dışına çıkarılmayacak, tüm koleksiyon Tavşanlı'da kalacaktır.
  • Yazma eserler modern kütüphanecilik ilkelerine göre güvenlik altında korunacak ve kataloglanacaktır.

Kütüphane, 1987–1995 yılları arasında Vakıf Hamamı üzerindeki Hayırlı Hizmetler Vakfı binasında hizmet verdikten sonra 1995 yılında günümüzdeki yeni binasına taşınmıştır.

Yazma Eser Koleksiyonu ve 2024 Dijital Kataloglama Projesi

Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi, yalnızca ilçe ölçeğinde değil ulusal düzeyde araştırmacıların başvurduğu bir yazma eser arşivine sahiptir. Arapça, Farsça ve Osmanlıca eserlerden oluşan koleksiyonda; dinî ilimler, tasavvuf, tarih, Arap dili ve klasik Türk edebiyatı alanında nadir nüshalar bulunmaktadır. Akademik yayınlarda koleksiyonda yer alan Mesnevî-i Şerîf, Hüsn ü Aşk, Bostân, Leylâ vü Mecnûn ve Hüsrev ü Şîrîn gibi eserlerin yazma nüshaları ile geleneksel deri cilt örnekleri üzerine çok sayıda bilimsel çalışma yayımlanmıştır.

Kütüphanenin en dikkat çekici yazma eserlerinden biri, 1090 (Hicri 483) tarihini taşıyan el yazması Kur'an-ı Kerim nüshasıdır. Bu eser, koleksiyonun tarihsel derinliğini ortaya koyan en eski kayıtlı belgeler arasında yer almaktadır.

2.540 Eserin Dijital Ortama Aktarılması (Mayıs 2024)

Tavşanlı Belediyesi ve Kütahya Dumlupınar Üniversitesi başta olmak üzere çeşitli üniversitelerden akademisyenlerin iş birliğiyle yürütülen kapsamlı kataloglama projesi Mayıs 2024 tarihinde tamamlanmıştır. Proje kapsamında 29 akademisyen tarafından 2.540 eser incelenerek dijital ortamda kataloglanmış ve bilim dünyasının erişimine açılmıştır. Bu çalışma sayesinde hem nadir eserlerin fiziksel yıpranmasının önüne geçilmiş hem de yurt içi ve yurt dışından araştırmacıların katalog kayıtlarına ulaşması kolaylaştırılmıştır.

Ziyaretçi ve Araştırmacı Bilgileri

Tavşanlı Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde hizmet veren bir halk ve araştırma kütüphanesidir.

  • Giriş ve Kullanım Ücreti: 1969 tarihli hibe protokolü ve bakanlık mevzuatı gereği tüm okuyucu ve araştırmacılar için giriş ve kullanım ücretsizdir.
  • Yazma Eserlerden Yararlanma: Yazma ve nadir basma eserler ödünç verilmemekte, kütüphane bünyesindeki özel koruma ve okuma kuralları çerçevesinde incelenebilmektedir. Araştırmacıların nadir eser talepleri için önceden kurumla iletişime geçmesi önerilir.
  • Ulaşım: Kütahya il merkezinden Tavşanlı yönüne (Kütahya-Tavşanlı karayolu, 48 km) özel araç veya düzenli ilçe otobüsleriyle yaklaşık 45 dakikada ulaşılabilmektedir. Kütüphane, ilçe merkezindeki yaya ulaşımına uygun konumdadır.
  • Yakın Çevre Kültür Rotası: Kütüphane ziyaretinizin ardından ilçe merkezindeki Ulucami avlusunda yer alan 1890 tarihli ilk kâgir kütüphane yapısını dış cepheden görebilir, ardından Tavşanlı Ahmet Uluçay Müzesi ve tarihi çarşıdaki geleneksel Tavşanlı Güveci fırınlarını ziyaret edebilirsiniz.

İlgili Rehberler

PaylaşXWhatsApp
Sonraki durakKütahya Rüstem Paşa Medresesi ve El Sanatları Çarşısı

Yerel Yaşam

Defterden başka sayfalar

  1. 01Altıntaş Çakırsaz Hanı ve Selçuklu Kervansarayı Rehberi7 dk okuma
  2. 02Kütahya'da Öğrenciye Uygun Fiyatlı Yemek Durakları5 dk okuma
  3. 03Kütahya Hafta Sonu Rotası: 2 Günde Şehir + Aizanoi + Termal5 dk okuma